X
تبلیغات

    9  

 

درس علوم تجربی چهارم ابتدایی

 

 

بخش 9

 سنگ ها

 

سنگ ها ازجمله موادی هستند که در همه جای کره زمین وجود دارند. روی زمین، در رودخانه ها، کوه ها و کف دریاها و داخل زمین هم سنگ وجود دارد. سنگ ها انواع متفاوتی دارند. بعضی زبر و بعضی دیگر صاف هستند. بعضی درشت و برخی کوچک. بعضی از سنگ ها به علت استحکام فراوان، سال ها به شکل بناهای تاریخی باقی می مانند.

 

سنگ های رسوبی: 

 بعضی از سنگ ها بر اثر ته نشین شدن مواد داخل آب به وجود  می آیند. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه ها می برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می روند. روی هم قرار می گیرند و پس از سفت شدن سنگ هایی را به وجود می آورند که به آنها سنگ های رسوبی گفته می شود. سنگ های رسوبی لایه لایه اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. سنگ های رسوبی در کوه های البرز و زاگرس به فراوانی یافت می شوند. ریگ،  شن و سنگ های آهکی نمونه هایی از سنگ های رسوبی هستند.

 

سنگ های آذرین:

 گروه دیگری از سنگ ها بر اثر سرد شدن مواد بسیار داغ به وجود آمده اند که قبلاً در زمین بوده اند. دمای اعماق زمین زیاد است و بعضی سنگ ها را ذوب می کند. این سنگ ها در زیر یا سطح زمین دوباره سرد می شوند و سنگ هایی را به وجود می آورند که به آنها آذرین می گویند.

سنگ های کوه هایی مانند دماوند و الوند از نوع آذرین است. سنگ های آذرین از بلورهای ریز یا درشت تشکیل شده اند.

 

سنگ های دگرگون شده:

بعضی از سنگ های رسویی یا آذرین اگر مدت زیادی در اعماق زمین بمانند، باید فشار و گرمای زیادی را تحمل کنند. این سنگ ها مانند آجر پخته می شوند و شکل قبلی خود را از دست می دهند و به همین دلیل به آنها سنگ های دگرگون شده می گویند. (مانند سنگ مرمر)

 

سنگ ها از چه ساخته شده اند؟

 همه سنگ ها از یک یا چند کانی به وجود آمده اند. کانی چیست؟ مغز مداد شما یک کانی است. گچی که با آن می نویسید، پنجره های فلزی و حتی نمکی که با غذا می خورید یک کانی است. بعضی کانی ها مانند نمک به همان شکل خود قابل استفاده اند. اما بعضی دیگر این گونه نیستند بلکه سنگ معدن بعضی کانی ها مانند فلزات را برای به دست آوردن مواد مورد نیاز کاملاً خرد و ذوب می کنند.

 

فایده سنگ ها و کانی ها:

 سنگ ها و کانی ها در امر ساختمان سازی، صنعت، پزشکی و غیره به کار می روند. مصارف کانی ها باید با دقت و صرفه جویی فراوان صورت گیرد.

 

 

 

پرسش های بخش 9

 درستی یا نادرستی جملات زیر را تعیین کنید.

1- در سنگ های رسوبی جنس لایه ها همیشه یکسان نیست.

درست                            نادرست  

 

2- یک تکه سنگ گرانیت فقط از یک نوع ماده تشکیل شده است.

درست                            نادرست  

 

3- کانی های کشور ما تمام نمی شوند.

درست                            نادرست  

 

4- افزایش جمعیت، نیاز بشر را به کانی افزایش داده است.

درست                            نادرست  

 

5- برای به دست آوردن فلزات از کانی ها، آنها را به همان شکل استخراج شده استفاده می کنند.

درست                            نادرست  

 

 

 

سوالات تشریحی:

به پرسش های زیر پاسخ کامل دهید:

1- سنگ های رسوبی چگونه درست می شوند؟

رسوبات رودخانه ها در دریاها ته نشین می شوند و به تدریج در زمان های زیاد سنگ های رسوبی را درست می کنند.

 

2- چرا سنگ های رسوبی کناره های صاف دارند؟

بر اثر غلطیدن در آب و ساییده شدن کناره صاف پیدا می کنند.

 

3- سنگ نمک چگونه تشکیل می شود؟

وقتی نمک در آب به اندازه ای حل شود که دیگر نتواند در آب حل شود، ته نشین شده و بلورهای سنگ نمک را درست می کند.

 

4- سنگ ها از چه نظر با هم تفاوت دارند؟

نوع و جنس، شکل ظاهر، مدت زمان تشکیل آن، رنگ و استحکام

 

5- همانطور که می دانید سنگ های کوه های البرز و زاگرس رسوبی هستند. آیا می توانیم بگوئیم زمانی این کوه ها زیر دریاها بوده اند؟

بله، چون بر اثر رسوبات مختلف در اثر سالیان طولانی به وجود آمده اند.

 

6- چرا گاهی سنگ های آذرین بلورهای درشت دارند؟

اگر مواد مذاب در نزدیکی سطح زمین به تدریج سرد شوند بلورهای درشت پیدا می کنند.

 

7- به چه دلیل گفته گفته می شود سنگ ها تغییر می کند؟

زیرا سنگ های دگرگونی که منشأ رسوبی یا آذرین دارند، در اثر گرما و فشار زیاد تغییر یافته اند.

 

8- در چه جاهایی از ساختمان سنگ مصرف می شود؟

نمای ساختمان، کف ساختمان

 

9- کدام کانی ها به طور خاص در زمین یافت می شوند؟

گوگرد و نمک

 

10- چگونه می توان سنگ معدن را از کانی جدا نمود؟

سنگ معدن را حرارت می دهند و خرد می کنند. فلز به صورت مایع از سنگ جدا می شود.

 

11- زغال سنگ چه نوع سنگی است؟

سنگ سوختی

 

9 © 2002-2005, Islamic Republic of Iran Broadcasting Website.

    8  

 

درس علوم تجربی چهارم ابتدایی

 

 

بخش 8

 آهن ربا

 

آهن ربا قطعه ای است که ذرات آهن و فولاد را به خود جذب می کند. به آهنربا مغناطیس هم می گوئیم. می توان گفت هر جسمی که خاصیت آهن ربایی داشته باشد دارای خاصیت مغناطیسی است.

کره زمین نیز دارای دو قطب اصلی شمال و جنوب است که برای تشخیص این قطب ها قطب نما ساخته شده و جهت یابی می کنند.

هر آهن ربا دو سر دارد که به هر یک از سرهای آن قطب گفته می شود. قطبی از آهن ربا که به سمت شمال قرار می گیرد قطب شمال نامیده می شود که با علامت N نمایش داده می شود. قطب دیگر آهن ربا که به سمت جنوب قرار می گیرد، قطب جنوب نامیده می شود که با علامت S مشخص می شود.

 کره زمین در اطراف خود میدان مغناطیسی وسیعی تولید می کند و عقربه قطب نما که خود خاصیت آهنربایی دارد، در میدان مغناطیسی زمین خود به خود در جهت شمال و جنوب کره زمین می ایستد.

هرگاه قطعه ای آهن را از یک جهت به آهنربایی بکشیم، قطعه آهنی نیز آهن ربا می شود. (انجام آزمایش آهن ربا بسازید ص 60 کتاب)

وقتی ذرات ریز آهن یا سنجاق های ریز جذب آهن ربا می شوند مشاهده می کنیم که دو سر آهن ربا مقدار بیشتری آهن یا سنجاق به خود جذب نموده اند.

اگر دو آهن ربا را به هم از طرف قطب های هم نام آنها (مثلاً قطب S) به هم نزدیک کنیم به یکدیگر جذب نمی شوند و بر عکس اگر از طرف دو قطب غیر همنام  (مثلاً S و N) به هم نزدیک شوند، همدیگر را جذب خواهند کرد.

 

آهن ربای الکتریکی:

قطعه سیم روکش دار را دور یک میخ ببندید و دو سر سیم را به دو سر یک باتری وصل کنید. حالا اگر میخ های کوچک یا براده های آهن را به میخ نزدیک کنیم جذب میخ می شوند. به این میخ که خاصیت آهن ربایی پیدا کرده آهن ربای الکتریکی می گوئیم.

هرچقدر مقدار سیم ها بیشتر باشد، آهن ربای قوی تری درست می شود و در صورت قطع جریان برق میخ. خاصیت آهن ربایی را از دست می دهد. با کمک آهن ربای الکتریکی می توان قطعات بزرگ آهنی را جابه جا کرد مانند جرثقیل.

 

 

 

پرسش های فصل 8

جای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.

1- هر آهن ربا 2 قطب دارد.

 

2-  قطب شمال آهن ربا را با علامت N نشان می دهند.

 

3- در آهن ربا قطب های همنام یکدیگر را جذب نمی کنند.

 

4- قطب شمال آهن ربا، قطب جنوب آهن ربای دیگر را جذب می کند.

 

5- اگر سرهای دو آهن ربا قطب N و S باشند، در صورت نزدیک شدن به هم، یکدیگر را جذب می کنند.

 

6- عقربه قطب نما خود یک آهن رباست.

 

7- به کمک سیم، باتری و میخ می توان آهن ربای الکتریکی ساخت.

 

 

 

پرسش های تشریحی:

به پرسش های زیر پاسخ کامل دهید:

1- با در نظر گرفتن شمال و جنوب کره زمین عقربه قطب نما چگونه قرار می گیرد؟

 

2- دو قطب آهن ربا همیشه رو به کدام سمت می ایستد؟ چرا؟

رو به شمال و جنوب کره زمین، چون در میدان مغناطیسی کره زمین تحت خاصیت آهن ربایی زمین قرار می گیرند.

 

3- وقتی دو قطب غیر همنام را به هم نزدیک می کنیم چه اتفاقی می افتد؟

همدیگر را جذب می کنند.

 

4- چه قسمت هایی از آهن ربا، آهن بیشتری را به خود جذب می کند؟

دو سر آهن ربا

 

5- چگونه می توان آهن ربای الکتریکی قوی تری ساخت؟

با افزایش سیم پیچ ها

 

6- چند وسیله نام ببرید که در آنها آهن ربای الکتریکی به کار رفته باشد؟

جرثقیل، زنگ اخبار خانه ها و

 

7- از قطب نما برای انجام چه کاری استفاده می شود؟

برای تشخیص قبله و تعیین جهت های اصلی شمال و جنوب

 

8- جرثقیل الکتریکی چگونه کار می کند؟

وقتی اهرم جرثقیل خاصیت آهن ربایی پیدا می کند، قطعات بزرگ آهنی را جابه جا می کند.

 

9- چگونه به کمک یک آهن ربا که قطب هایش معلوم است قطب های آهن ربای دیگر را می شناسیم؟

آهن ربا را به آهن ریایی که قطبهایش معلوم است نزدیک می کنیم اگر جذب هم شوند قطب ها با قطب آهن ربای معلوم غیرهمنام است.

 

8

    6 

 

درس علوم تجربی چهارم ابتدایی

 

 

بخش 6

 نور و بازتابش

 

نور انرژی است که به کمک آن می توانیم  اجسام را ببینیم. به موادی که از خود نور تولید می کنند چشمه نور می گوئیم. نوز از همه اجسام عبور نمی کند. اما اجسامی مانند شیشه، آب و هوا نور را از خود عبور می دهند که به آنها شفاف می گوئیم.

اما اجسامی که نور را از خود عبور نمی دهند، مانند چوب و سنگ اجسام کدر نامیده می شوند. هرچه سطح یک جسم هم صاف تر باشد، باز تابش نور آن هم بیشتر است.

تصویر هر جسم در آینه تخت اندازه همان جسم است. اگر نور به آینه برخورد کند، باز میگردد که به این پدیده بازتابش نور می گوئیم. هر چه زاویه بین دو آینه تخت کمتر شود، تعداد تصاویر بیشتر است. نور در هنگام برخورد به آینه صاف، بازتاب منظم دارد و در صورت برخورد به سطح ناصاف مثل مقوی، بازتابی نامنظم دارد. وقتی نور به جسمی بر می خورد، قسمتی از آن باز می گردد و به چشم ما بر می گردد و همین نور بازتاب شده باعث دیدن آن جسم توسط ما می شود.

جسمی که به رنگ سیاه باشد، نور را تقریباً بازتاب نمی دهد. با آینه می توانیم تصویر چیزهایی را که به طور مستقیم نمی توانیم ببینیم را مشاهده کنیم. مانند راننده اتومبیل که به کمک آیند پشت خود را می بیند.

 

آینه ها بر سه نوع هستند :

 1- آینه تخت. 2- آینه فرو رفته.  3- آینه بر آمده.

در آینه فرو رفته تصویر بزرگ تر از جسم و در آینه برآمده تصویر کوچک تر از جسم منعکس می شود.

در زیردریائی ها برای دیدان اجسام در سطح آب از چشم زیردریایی استفاده می کنند، که پریسکوپ نام دارد.

کوره آفتابی هم وسیله ای است که از یک آینه فرو رفته بسیار بزرگ تشکیل شده است و برای استفاده از انرژی گرمایی خورشید به کار می رود. تصویر ما در درون یک قاشق به صورت وارونه و کوچک تر از خودمان می افتد و تصویر ما در پشت قاشق مستقیم و بزرگ تر به نظر می رسد.

 

 

 

پرسش های بخش 6

 پرسش های چهارگزینه ای:

 پاسخ صحیح را با × مشخص کنید:

1- در کدامیک از مکان های زیر آینه بر آمده استفاده می کنند؟

خیاطی 

آرایشگاه ها

سرپیچ های جاده ها 

کوره آفتابی  

 

2 - کدامیک از موارد زیر در بازتابش نور مؤثر نیست؟

صافی اجسام  

زبری اجسام  

کلفتی اجسام 

رنگ اجسام  

 

3 - در کدامیک از مواد زیر نور عبور نمی کند؟

هوا 

آب 

آینه

شیشه  

 

4یسکوپ از چه آینه ای استفاده می شود؟ - در پر

تخت 

فرورفته 

برآمده

کروی 

 

5- هر قدر زاویه بین دو آینه را بازتر کنیم تعداد تصویرها .... می شود.

بیشتر 

کمتر 

تفاوتی ندارد 

بزرگ تر  

 

6 - کوره آفتابی به چه منظور ساخته می شود؟

برای گرم کردم محیط 

برای تفریح و سرگرمی 

برای بهتر دیدن خورشید

برای استفاده از انرژی گرمایی خورشید  

 

 

 

پرسش های تشریحی:

به پرسش های زیر پاسخ کامل دهید:

1- نور چیست؟ و چه خواصی دارد؟

یک نوع انرژی است که حرکت می کند و موجب دیدن اجسام می شود.

 

2- بازتابش نور چیست؟

 وقتی نور به جسمی برخورد می کند و برگشت پیدا می کند، به این پدیده بازتابش نور می گوئیم.

 

3- چه اجسامی پس از بازتابش نور، تصویر تولید می کنند؟

اجسامی که سطح آنها صاف است مثل آینه و فلزات براق. در آب و شیشه هم تصویر ایجاد می شود.

 

4- جسمی در فاصله 20 سانتی متری آینه قرار دارد. فاصله جسم تا تصویر چقدر است؟

فاصله جسم تا تصویر دو برابر فاصله جسم تا آینه است یعنی 40 سانتی متر.

 

5- وقتی آینه به صورت فرو رفته باشد، چه تغییری می کند؟

تصویر بزرگ تر می شود.

 

6- برای چه کارهایی از آینه فرو رفته استفاده می شود؟

وقتی بخواهند تصویر را بزرگ تر نشان دهند مثل عمل جراحی.

 

7- برای افزایش نور و گرما از چه نوع آینه ای استفاده می کنیم؟

آینه فرو رفته.

 

8- برای آنکه جسمی دیده شود چه شرایطی لازم است؟

باید نور به طور کامل بازتاب نماید.

 

9- در گذشته انسان ها چگونه تصویر خود را می دیدند؟

در سنگ های صاف و صیقلی  

6 © 2002-2005, Islamic Republic of Iran Broadcasting Website.

<<    1       ...       10       11       12       13       14    >>